Wat is het Rots en Water programma?

Rots en Water is een practise based én evidence based programma: Het is uit de praktijk ontstaan terwijl de effectiviteit van het programma door vele onderzoeken, waaronder grote wetenschappelijke onderzoeken in Nederland, zijn bevestigd (Zie kopje Onderzoek).

Doelstelling

De doelstelling is het bevorderen van een positieve ontwikkeling van sociale en emotionele competenties en het voorkomen en/of verminderen van problemen op het intrapersoonlijke domein (hoe zien leerlingen zichzelf ) en het interpersoonlijke domein (hoe gaan leerlingen met elkaar om) bij kinderen en jongeren.

Onder het intrapersoonlijke domein valt o.a: psychologisch welbevinden, seksuele autonomie, internaliserend gedrag, depressieve gevoelens. Onder het interpersoonlijke domein valt o.a.: het verminderen of voorkomen van agressie, seksueel grensoverschrijdend gedrag, pesten en gepest worden.

Dit gebeurt door het aanleren van sociale vaardigheden samen met leeftijdgenoten, veelal in een schoolse setting waarbij in het algemeen alle leerlingen worden betrokken. De motivatie en betrokkenheid van leerlingen is groot door de fysieke oefeningen, spelen en reële situaties (scenario training) en veilige sfeer waarin deze worden geoefend. In elke les worden oefeningen en spelen regelmatig afgewisseld met momenten van psycho-educatie, zelfreflectie en kringgesprekken. Elke les wordt afgesloten met een verwerkingsopdracht voor het optimaliseren van de transfer van oefening naar praktijk. Het leren hanteren van het Rots en Waterconcept geeft leerlingen meer inzicht in sociale situaties en de impact van hun eigen gedrag. Rots staat voor eigen grenzen aan kunnen geven, zelfstandig beslissingen kunnen nemen, een eigen weg kunnen gaan. Water staat voor communicatie, kunnen luisteren, samen naar oplossingen kunnen zoeken, en de grenzen van anderen te respecteren. Gaandeweg dit proces leren zij, o.a. in sociale situaties, weloverwogen beslissingen te nemen en ontwikkelen zij meer en veelzijdigere gedragsalternatieven.

Voor een korte introductie van het Rots en Water programma zie de Rots en Water documentaire (gemaakt door Human Doc, uitgezonden NPO juli 2014):

 

Aanpak

Het Rots en Water programma bestaat uit klassikale lessen voor leerlingen door voornamelijk leraren die een driedaagse Basistraining en/of de tweedaagse RW Basisschooltraining hebben gevolgd.

De RW Basistraining leidt op tot het verzorgen van RW-training aan leerlingen vanaf groep 7 en 8 tot en met voortgezet onderwijs (ook mbo). De RW Basisschooltraining leidt op tot het verzorgen van RW-training aan de groepen 1 t/m 6 in het primair onderwijs, met voor elk leerjaar tien specifieke lessen aangepast aan leeftijd en ontwikkelingsfase.

Voor de klassen 2 en hoger in het voortgezet onderwijs zijn er nog negen aanvullende themalessen beschikbaar.Daarnaast zijn er voor kinderen en jongeren met specifieke ondersteuningsbehoeftes een aantal Rots en Water Specialisaties beschikbaar. De meeste daarvan zijn alleen toegankelijk voor trainers met de accreditatie Rots & Water Basistrainer.

Intermediaire doelgroep

De intermediaire doelgroep bestaat uit de leraren op scholen, die het Rots en Waterprogramma gaan uitvoeren. Daarnaast wordt geadviseerd om in het PO (en SBO) het overige personeel en de ouders/verzorgers te betrekken.

Selectie van doelgroepen

Het Rots en Waterbasisprogramma is een vorm van universele preventie en richt zich op naar schoolgaande leerlingen van 9 tot 18 jaar (PO/SBO, VO/VSO, SO en MBO) en wordt in het algemeen klassikaal aangeboden. Ondanks dat het om universele preventie gaat is het noodzakelijk om bij vastgestelde psychiatrische problematiek en/of gedragsproblemen zoals hoge mate van impulsiviteit, depressie, extreme angst, agressieproblematiek en autisme in gezamenlijk overleg met de behandelende deskundige, (school)psycholoog, R&W-trainer en ouders te beslissen of de leerling niet of op aangepaste wijze aan de lessen deel kan nemen. Dit om te voorkomen dat de R&W-lessen interfereren met een lopende behandeling en/ of dat de leerling overvraagd wordt of mogelijk zelfs schadelijke effecten zou kunnen ondervinden. In de praktijk blijkt evenwel dat leerlingen bijna altijd in aangepaste vorm aan de lessen mee kunnen doen.

Het R&W-Instituut (RWI) adviseert om de leerling, indien mogelijk, niet volledig van de lessen uit te sluiten. Door bepaalde oplossingen kan de betreffende leerling wel aan de R&W-lessen deelnemen en kan een gevoel van buitengesloten zijn worden voorkomen. Dit sluit aan bij de dagelijkse praktijk waar leerlingen voor verschillende vakken extra ondersteuning ontvangen. De leerkracht kan hier ook aan refereren: sommige leerlingen krijgen wat extra hulp bij taal en wiskunde (of rekenen), en zo hebben anderen bij R&W wat meer hulp nodig.

Indien er in de klas sprake is van heftige pestgevallen, in die mate dat de veiligheid van uitvoering van het programma en de leerlingen niet kan worden gegarandeerd, kan worden besloten het programma op aangepaste wijze uit te voeren.

Signalerende functie

Juist omdat in het Rots en Waterprogramma veel psychofysieke oefeningen worden ingezet heeft het programma ook een sterk signalerende functie. Opvallend gedrag, zoals angstig gedrag, niet mee willen doen, extreem teruggetrokken gedrag, of felle reacties bij bijvoorbeeld de contactoefeningen en/of de stoeispelen kunnen duiden op problemen of onbekende, nog niet gediagnosticeerde problematiek. In deze gevallen dient de Rots en Watertrainer contact te zoeken met de (school) psycholoog en/of een andere deskundige en de ouders zodat mogelijke problemen eerder aan het licht kunnen komen en de leerling een passende begeleiding kan krijgen.

De leraren dienen het aanbieden van de lesstof uiteraard wel af te stemmen op de leeftijd en het ontwikkelingsniveau van de leerlingen waarmee zij werken. Leraren worden in de R&W training voorbereid op mogelijke reacties van leerlingen op bepaalde oefeningen en krijgen adviezen hoe daarmee om te gaan.

Pedagogische bevoegdheid (intermediaire doelgroep)

Voor de intermediaire doelgroep geldt dat ze alleen binnen de pedagogische setting waarvoor ze zijn opgeleid (zoals bijv. via een lerarenopleiding, Pabo, ALO enz.) het Rots en Water programma mogen aanbieden. Dit betekent dat zij beschikken over de didactische en pedagogische competenties om lessen te geven aan de betreffende doelgroep. De leraren dienen het aanbieden van de lesstof af te stemmen op de leeftijd en het ontwikkelingsniveau van de leerlingen waarmee zij werken. In het geval de RW-lessen op school door een externe trainer worden verzorgd, wordt aan de school aangeraden om te informeren naar diens vooropleiding en VOG. Daarnaast wordt aanwezigheid van de eigen leraar bij de lessen aangeraden.

De Rots en Water trainingen geven we op HBO werk- en denkniveau, er is geen aanvangsniveau vereist.

Houdbaarheid accreditatie

Al enkele jaren hanteert het Rots & Water Instituut de regel dat de accreditatie van de gecertificeerde trainer (behaald d.m.v. het volgen van de 3-daagse R&W Basistraining) beperkt houdbaar is. Binnen vier jaar na het behalen van het certificaat Rots en Water trainer dient men deel te nemen aan een nascholings-/opfrisdag of één van de Rots & Water specialisatietrainingen. Deze regel gold in eerste instantie alleen voor trainers die op de Rots en Water website staan vermeld. Vanaf 1 januari 2019 geldt deze regel echter voor alle Rots en Watertrainers die in de Rots & Water database zijn opgenomen.

Indien niet aan deze nascholingsverplichting wordt voldaan zal de betreffende Rots & Water trainer als niet-actief in de R&W database worden opgenomen en zal dit op aanvraag van (eventuele) opdrachtgevers (schooldirectie, ouders etc.) worden gemeld.

Schoolbrede invoering; de Rots en Water school

Als het programma schoolbreed wordt ingevoerd krijgen leerlingen in alle schoolsituaties te maken met de principes van R&W, waarmee het leereffect nog groter wordt. Scholen die het Rots en Water programma schoolbreed invoeren en tot vast onderdeel van het curriculum maken kunnen het predicaat Rots en Water school ontvangen. In het VO kan dit predicaat ook per bouw worden aangevraagd. Zij moeten dan aan een aantal eisen voldoen en zijn hier te vinden.

Nascholingsdagen

Er worden door het Rots & Water Instituut jaarlijks nascholings-/opfrisdagen georganiseerd, waarin nieuwe inzichten, oefeningen en spelen worden geïntroduceerd en bestaande opgefrist. Daarnaast is er ruimte voor vragen, problemen en eigen inbreng van docenten. Het lesmateriaal wordt mede op basis van de ervaringen en input van deelnemers regelmatig aangepast. Docenten die werken met leerlingen met specifieke ondersteuningsbehoeften zijn nauw betrokken geweest bij de aanpassingen van de lesstof voor die doelgroepen.

Het opfrissen van oude vaardigheden en kennis (inzichten en onderzoeken) draagt bij tot het verzorgen van een goede en veilige training.

Materiaal en informatievoorziening

Er zijn handboeken beschikbaar met uitgeschreven lessenplannen voor de trainers en een Startersboek voor overig schoolpersoneel. Daarnaast zijn er leerlingenboekjes, voorbeeldcertificaten, posters en een USB-stick met video scenès die besproken worden met leerlingen, instructiemateriaal en materialen voor een ouderavond. Daarnaast is er een RW Forum, een LinkedIn pagina en de Facebookpagina voor Rots en Watertrainers (ruim 2.000 leden) voor de trainers te vinden, waar ervaringen en materialen uitgewisseld worden.

Alle informatie in deze gesloten groepen wordt door het Rots en Water Instituut op juistheid gecontroleerd. Daarnaast ontvangen de gecertificeerde trainers een periodieke nieuwsbrief.

De psychofysieke methodiek

Psychofysiek werken betekent dat via een fysieke invalshoek mentale en sociale vaardigheden worden aangeleerd en de doelstellingen van het programma worden behaald. Alle lessen kenmerken zich door een afwisseling van fysieke oefeningen en spel, reflectiemomenten en kringgesprekken. Vanaf groep 7 komen daar nog bij verwerkingsopdrachten voor het optimaliseren van de transfer van oefening naar de dagelijkse praktijk.

De psychofysieke methodiek wordt verder gekenmerkt door het samenvoegen van twee kenmerkende ontwikkelingswegen: de fysiek-emotionele ontwikkelingsweg (leren door ervaren en doen) en de verbaal-emotionele ontwikkelingsweg (leren door verbale uitwisseling). Door beide ontwikkelingswegen in elke les samen te voegen wordt een optimaal leereffect bereikt.

Bouwstenen en rode draden

Het programma is zeer gestructureerd en methodisch opgebouwd waarbij een viertal bouwstenen een centrale positie innemen: zelfbeheersing, emotieregulatie, zelfreflectie en zelfvertrouwen. Daarnaast kenmerkt het programma zich door een aantal zogenaamde rode draden waaronder het versterken van de psychofysieke driehoek (lichaamsbewustzijn, emotioneel- en zelfbewustzijn) en het leren kennen en toepassen van het R&W referentiekader.

Rots Water
weten wie je bent vriendschap
weten wat je wilt verbondenheid
doorzetten communicatie

Thema’s

Op basis van genoemde kerninhouden zijn de lessen van het basisprogramma opgebouwd rond onder meer de volgende thema’s: veiligheid, assertiviteit, communicatie, weerbaarheid, lichaamstaal, grenzen voelen-respecteren-stellen, omgaan met pestgedrag, groepsdruk versus je eigen weg gaan, groepsverantwoordelijkheid, intuïtie, mentale- en innerlijke kracht, seksualiteit, social media, omgaan met een bedreigende groep, eigen keuzes maken, respect, verbondenheid en spiritualiteit.

Opleidingen

Alle opleidingen worden door het Rots & Water Instituut, of door partners onder auspiciën van het RWI, georganiseerd, gepresenteerd en geëvalueerd. De trainingen worden gepresenteerd door RW Mastertrainers die minimaal 6-8 jaar intensieve ervaring met het programma hebben, alle RW Specialisaties hebben gevolgd, voortdurende coaching ontvangen en participeren in intervisiebijeenkomsten.

De driedaagse Rots en Water basistraining (groep 7 en ouder)

Om het Rots en Waterprogramma op school te kunnen aanbieden is goede training en nascholing noodzakelijk. Naast een bevoegdheid om in die setting te werken is het voor het geven van training aan leerlingen vanaf groep 7 en ouder (PO en VO) een vereiste om de driedaagse Rots en Water Basistraining te volgen. Alleen via de Driedaagse Basistraining wordt het certificaat Rots en Water basistrainer verworven.

Dit certificaat is voor de meeste RW-specialisatietrainingen een vereiste om daar aan deel te kunnen nemen.

De training omvat drie aaneengesloten trainingsdagen met een contacttijd van 24 uur en daarnaast een geschatte studielast van minimaal 12 uur. Deze basistraining wordt jaarlijks op diverse plaatsen in het land aangeboden, met name in het Sportcentrum Oudenrijn bij Vleuten/De Meern (Utrecht), maar eveneens in Friesland en Groningen (via FYSYK Wurk), Twente (via Sterk en in Balans), Noord-Brabant, België (via Sjans) en buitenland waaronder bijv. Australië, Nieuw-Zeeland, UK, Taiwan, Turkije, Kenia, Peru. Na de driedaagse Rots en Water Basistraining kunnen trainers zich verder ontwikkelen door het volgen van een van de vele R&W Specialisatie-trainingen.

De tweedaagse Rots en Water Basisschool training (groep 1 t/m 6)

Voor het verzorgen van R&W-training aan de groepen 1 t/m 6 van de basisschool is de tweedaagse Rots en Water Basisschooltraining noodzakelijk. Deze omvat twee aaneengesloten trainingsdagen met een contacttijd van 16 uur en daarnaast een geschatte extra studielast van minimaal 8 uur. Tijdens deze tweedaagse training worden alle oefeningen en spelen uit het programma beoefend, dan wel getoond en besproken. Daarnaast ontvangen de deelnemers informatie over de verschillende ontwikkelingsfases- en opgaven van deze leeftijdsgroep(en). Voor het volgen van deze training wordt sterk geadviseerd om hieraan voorafgaand eerst de driedaagse R&W Basistraining te volgen. Dit is echter geen verplichting.

Diverse Rots en Water specialisaties

Om leerlingen met specifieke problematiek en ondersteuningsbehoefte een zo passend en effectief mogelijke begeleiding aan te kunnen bieden zijn een aantal specialisatietrainingen ontwikkeld. Elke specialisatie maakt gebruikt van de psychofysieke Rots & Water methodiek die in de driedaagse R&W Basistraining wordt geïntroduceerd en wordt ondersteund door een bij die specialisatie behorende reader of handboek. De meeste specialisaties zijn alleen toegankelijk voor trainers die de driedaagse basisopleiding hebben afgerond.

Het betreft een zestal specialisaties.

  1. Rots & Water en autismespectrumstoornissen met bijkomende en aanverwante problematiek (tweedaagse)*
  2. Rots & Water Focus op meisjes en vrouwen (tweedaagse)
  3. Rots & Water en jongeren met een verstandelijke beperking (eendaagse)*
  4. Rots & Water en kinderen en jongeren met psychosociaal trauma (tweedaagse)*
  5. Rots & Water werken met het gezin (tweedaagse)*
  6. Rots & Water en kinderen en jongeren met een fysieke beperking (eendaagse)*

*Alleen toegankelijk voor trainers die de driedaagse Rots & Water Basistraining hebben afgerond.

Een Dag Introductie Training (EDIT)

De EDIT is bedoeld om volledige (school)teams te introduceren in werkwijze en doelstellingen van het Rots & Waterprogramma en beperkt zich tot de kern van het Rots & Waterprogramma. Het is de beste en snelste manier om het Rots & Waterprogramma schoolbreed in te voeren, en reeds functionerende en volledig gecertificeerde Rots & Watertrainers binnen de school of organisatie te ondersteunen. Het leidt niet op om zelfstandig Rots & Watertrainingen te verzorgen.

Advanced Training

Via de Advanced Training worden docenten opgeleid tot het presenteren van de Een Dag Introductie Training (EDIT) aan het eigen school- of organisatieteam. Voor deelname aan de Advanced Training worden de volgende eisen gesteld:

  • Gecertificeerd RW basistrainer;
  • Minimaal één jaar intensieve ervaring in het werken met het RW programma;
  • Deelname aan minimaal één tweedaagse RW-specialisatie.

De EDIT beperkt zich tot de kern van het Rots & Water Basisprogramma. De inhoud van deze training is voorgeschreven en vastgelegd in het Rots & Water Praktijkboek voor starters. Duur van de Advanced Training: twee opeenvolgende dagen en een avond.

Incompany training

Alle Rots & Watertrainingen kunnen ook als een in-company training worden ingekocht. Een incompany training levert de school of organisatie financieel voordeel op. Daarnaast is het mogelijk om op specifieke vragen van de school of organisatie in te gaan. De praktijk leert dat een R&W Incompany training een sterk en positief effect heeft op de groepsdynamiek in het team (team building). Daarbij komt dat een incompany training een gelijke pedagogisch-didaktische basis voor alle teamleden creëert die het denken en handelen in onderwijssituaties (en andere situaties) ondersteunt en richting geeft.

Accomodatie

Het R&W-programma kan worden uitgevoerd op alle scholen voor primair-, voortgezet- en (voortgezet) speciaal onderwijs. Het programma kan gegeven worden in een speellokaal of gymnastiekzaal, maar sommige lesonderdelen ook in een gewoon klaslokaal. Het betreft een basisvoorziening voor alle leerlingen van de school.

Consult

Scholen die behoefte hebben aan aanvullend advies of coaching bij het implementeren en verder ontwikkelen van het Rots en Water-programma binnen de school kunnen bij het RWI een consulttraining aanvragen. Dit betreft veelal een op de maat gesneden, eendaagse training waarin ook ruimte is om coaching on the job te ontvangen.